Afurika yabayeho mu bihe bitandukanye, by’umwihariko kuva ubukoloni bwagiye buhindura imiterere ya politiki muri byinshi mu bihugu. Imyaka myinshi y’ubukoloni yatumye ibihugu bya Afurika bikomeza kuba mu bibazo by’imiyoborere, aho abakoloni b’aba Burayi bakoraga uko bashaka, bakazana ibyemezo byagiye bigora uburenganzira bw’abaturage ba Afurika.
Ariko nyuma y’imyaka igera kuri 50, nyuma yo kwigarurirwa n’ubukoloni, ihugu byinshi bya Afurika byaratsinze bagahindura imiyoborere mu buryo bwa demokarasi. Ibi byatumye hashyirwaho amatora n’imirimo y’abanyapolitiki bagiye baharanira ubwisanzure bwa buri gihugu.
Mu myaka mike ishize, Afurika yabonye ibihugu byinshi byashoboye kubaka imiyoborere ya demokarasi. Urugero rwa Ghana, Botswana, Senegal, na Mauritius ni bimwe mu bihugu byahinduye politiki maze bishobora kwemeza imiyoborere ya demokarasi itariho ububasha bwa perezida utinyira kubusimbuza.
Mu bindi bihugu, aho intambara n’ubwumvikane buke hagati y’abanyepolitiki byaje guteza umwiryane, birimo Somalia, Suda (na Sudan South), Nigeria, ndetse na Congo. Muri ibi bihugu, impinduka mu miyoborere zagiye zishyirwa mu bikorwa bikozwe n’abategetsi bashaka guteza imbere amahoro no guharanira uburenganzira bwa muntu.
Afurika ni umugabane urimo imiyoborere itandukanye, itandukanije mu buryo bw’amategeko, imyemerere, ndetse no mu migabo n’imigambi ya politiki. Ibi bihugu bigira politiki zitandukanye zishingiye ku ubutasi, amahoro, umutekano, ndetse no kwitwara mu nzego z’ubukungu.
Bimwe mu bihugu bya Afurika byabonye ubwisanzure bwa politiki mu myaka yashize. Urugero rwa South Africa rwerekana uburyo ubwigenge bwabaye impinduka ikomeye mu guhindura politiki ya Afurika, kuko nyuma yo kubohorwa ku butegetsi bwa Apartheid, igihugu cyagize demokarasi ikomeye, ndetse giharanira uburenganzira bwa muntu n’ubwisanzure.
Ghana nayo ni igihugu kizamura imiyoborere ya demokarasi, aho ibirindiro bya politiki byashoboye kumvikanisha umwanya wa president nk’umukuru w’igihugu ariko ku buryo bunyuze mu nzira za demokarasi, aho buri munyarwanda atanga amajwi mu matora.
Ibihugu byinshi bya Afurika bigeze guhangana n’intambara no gushaka amahoro nyuma y’imitwe ya gisirikare yari yigaruriye ubutegetsi. Ibyo bihugu byagiye bigira amahoro, ariko hari n’ibyo byagaragayemo amahirwe y’iterambere kuko byiyemeje gushyiraho inzego z’amahoro n’ibikorwa byo gukemura amakimbirane.
Urugero rwa Liberia rwagaragaje impinduka zatewe n’amahoro nyuma y’intambara, aho perezida Ellen Johnson Sirleaf yabaye umugore wa mbere perezida wa Afurika watoranyijwe n’abantu bose muri demokarasi.
Nubwo hari ibihugu byateye imbere mu bijyanye na politiki, Afurika ikomeje kugira imbogamizi mu miyoborere. Bimwe muri byo ni:
Ugereranije n’imyaka yashize, Afurika igenda ibona intambwe mu guteza imbere politiki ya demokarasi. Muri rusange, imiyoborere itandukanye ikomeje kuza n’ibisubizo byiza mu bihugu bimwe, kandi imiryango y’uburenganzira bw’abaturage igenda ishyiraho amasezerano mashya yo kugira uburenganzira bwiza bwose.
Urugero rwa African Union (AU) n’ibindi bikorwa by’ubutwererane byerekana uburyo Afurika igenda ikora mu gutera imbere, mu gihe u Rwanda n’ibindi bihugu bitandukanye bikomeje kumenyekanisha gahunda nyinshi zo gukemura ibibazo by’ubuzima, politiki, n’ubukungu.
Ndacyayisenga
Inyubako y’igorofa igeretse gatatu yubakagwa mu Mudugudu wa Karama, Akagari ka Nyabugogo, Umurenge wa Kigali…
Ku mugoroba wo ku wa Gatandatu tariki ya 24 Ukwakira 2024, umuyaga ukomeye wibasiye Umurenge…
Amakipe yo mu Rwanda yombi yari aruhagarariye mu mikino nyafurika ari yo APR FC na…
Imibare itangwa na Minisiteri y’Ubutabera ivuga ko kuva mu 2023/2024 kugera 2025/2026, Inteko z’abunzi zakemuye…
Ikawa y’u Rwanda yongeye kwigaragaza ku ruhando mpuzamahanga, nyuma y’uko ikilo kimwe cy’iyatunganyijwe na K-Organics…
Minisitiri w’Ubuzima, Dr. Sabin Nsanzimana, yasabye urubyiruko n’Abanyarwanda muri rusange, kwambura inzoga agaciro baziha kuko bigaragara…