Inkuru y’urupfu rwa Senateri Donatille Mukabalisa, rwamenyekanye kuri uyu wa 30 Nyakanga 2026, yasize agahinda mu muryango we, mu nshuti, abo bakoranye ndetse no mu nzego za politiki n’imiyoborere y’u Rwanda.
Mukabalisa, wari ufite imyaka 66, yitabye Imana azize uburwayi, ku munsi w’isabukuru ye y’amavuko. Yari umwe mu bagore bafite amateka akomeye mu buyobozi bw’Igihugu, by’umwihariko mu Nteko Ishinga Amategeko.
Izina rye rizahora ryibukwa, cyane cyane kubera imyaka isaga icumi yamaze ku buyobozi bw’Umutwe w’Abadepite, aho yawuyoboye kuva mu 2013 kugeza mu 2024.
Umwuga w’amategeko wamubereye intangiriro
Donatille Mukabalisa yavukiye i Nyamata ku wa 30 Nyakanga 1960. Yize ibijyanye n’amategeko, nyuma akora mu nzego zitandukanye zirimo imiryango mpuzamahanga.
Mbere yo kwinjira cyane muri politiki, yakoze mu Muryango Mpuzamahanga wita ku Buzima, WHO, ndetse no muri UNDP, aho yamaze imyaka myinshi. Ubu bunararibonye bwamufashije kumenya imikorere y’inzego, imiyoborere n’imikoranire mpuzamahanga.
Nyuma yaje kwinjira muri politiki, aho yagiye mu myanya itandukanye y’ubuyobozi bw’igihugu.
Mukabalisa yatangiye kuyobora ishyaka riharanira ukwishyira ukizana kwa buri muntu PL by’agateganyo muri 2015, atorwa burundu nka Perezida waryo ku wa 31 Nyakanga 2016 kugeza aho atabarukiye.
Umugore wayoboye Inteko Ishinga Amategeko imyaka isaga icumi
Mu 2013, Donatille Mukabalisa yatorewe kuba Perezida w’Umutwe w’Abadepite. Yongeye gutorerwa uyu mwanya mu 2018, awukomeza kugeza muri Kanama 2024.
Iyo myaka isaga icumi yamaze ayoboye Inteko yamugize umwe mu bagore bamaze igihe kirekire ku mwanya ukomeye mu miyoborere y’u Rwanda.
Mu gihe cye cyo kuyobora Inteko, yagize uruhare mu bikorwa by’amategeko, kugenzura ibikorwa bya Guverinoma no guhagararira Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda mu nama n’ibikorwa bitandukanye ku rwego mpuzamahanga.
Yabaye isura y’u Rwanda mu Nteko mpuzamahanga
Mu 2022, Donatille Mukabalisa yagize undi mwanya ukomeye ku rwego mpuzamahanga ubwo yatorewaga kuyobora Inteko Rusange ya 145 y’Umuryango Mpuzamahanga w’Inteko, IPU, yabereye i Kigali.
Kuba uwo muhango warabereye mu Rwanda, ndetse Mukabalisa akaba ari we wayoboye Inteko Rusange, byari umwanya ukomeye wo kugaragaza uruhare rw’u Rwanda mu biganiro mpuzamahanga bihuza Inteko z’ibihugu bitandukanye.
Yagaragaye kandi mu nama zitandukanye z’abayobozi b’Inteko, aho yagarukaga ku miyoborere, amahoro, iterambere, uburinganire n’uruhare rw’abagore mu nzego zifata ibyemezo.
Umurage w’umugore mu miyoborere
Ikindi kandi Mukabalisa azibukirwaho, ni umwe mu bayobozi bagize uruhare mu gukomeza guteza imbere no gutuma umugore agira ijambo mu miyoborere y’u Rwanda.
Mu gihe u Rwanda rwagiye rugaragaza umubare munini w’abagore mu Nteko Ishinga Amategeko, kuba Mukabalisa yari ayoboye Umutwe w’Abadepite igihe kirekire byari ikimenyetso cy’uruhare rw’abagore mu nzego nkuru z’igihugu.
Kuri benshi mu bakoranye na we, amateka ye ntabwo agarukira ku mwanya yari afite gusa, ahubwo anazwi ku bunararibonye n’umusanzu yatanze mu mirimo y’igihugu.
Kuva mu Badepite asubira muri Sena
Nyuma yo kuva ku mwanya wa Perezida w’Umutwe w’Abadepite mu 2024, Mukabalisa yakomeje gukorera igihugu. Yagizwe Umusenateri muri manda ya kane ya Sena yatangiye muri 2024.
Kuba yarakomeje guhabwa inshingano mu rwego rukuru rw’igihugu byagaragazaga agaciro k’ubunararibonye yari amaze kugira mu myaka myinshi yamaze mu Nteko Ishinga Amategeko.
Urupfu rwe rero rusize icyuho mu muryango, ariko kandi rusize urwibutso rw’umugore wanyuze mu myanya itandukanye y’ubuyobozi, akagira uruhare mu bikorwa by’Inteko haba mu Rwanda no ku rwego mpuzamahanga.
Umurage asigiye u Rwanda
Mu mateka ya Donatille Mukabalisa, ikigaragara cyane ni urugendo rurerure rw’umukozi w’igihugu wagiye mu myanya itandukanye: umunyamategeko, umukozi w’imiryango mpuzamahanga, umudepite, umusenateri ndetse na Perezida w’Umutwe w’Abadepite.
Ni urugendo rwamaze imyaka myinshi, rukaba rwaramuhaye amahirwe yo gukorera igihugu mu bihe bitandukanye no mu nzego zitandukanye.
Izina rye rizakomeza kuvugwa mu mateka y’Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda, cyane cyane ku bijyanye n’igihe kirekire yamaze ayobora Umutwe w’Abadepite ndetse n’uruhare yagize mu bikorwa by’Inteko ku rwego mpuzamahanga.
Umusozo w’akababaro
Urupfu rwa Donatille Mukabalisa rusize agahinda kenshi ku bamumenye, abo bakoranye n’abari bamuzi nk’umuyobozi wakoreye igihugu imyaka myinshi.
Yari umugore wahawe inshingano zikomeye, azikora neza mu bihe bitandukanye kandi akomeza kugaragara mu bikorwa by’imiyoborere y’igihugu.
Uyu munsi, ubwo u Rwanda rwakiraga inkuru y’urupfu rwe, ni umwanya wo kwibuka urugendo rwe, ibikorwa bye n’umurage asize mu Nteko Ishinga Amategeko n’imiyoborere y’u Rwanda.
Donatille Mukabalisa aragiye, ariko imyaka yamaze akorera igihugu, inshingano yahawe n’umusanzu we mu miyoborere bizakomeza kuba igice cy’amateka ye.
Imana imwakire mu bayo, imuhe iruhuko ridashira, kandi ihumurize umuryango we, inshuti, abo bakoranye ndetse n’Abanyarwanda bose muri ibi bihe by’akababaro.
Titi Leopold
